DE LIEMERS-COALITIE

De gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar maken zich klaar voor een fusie. Op 1 januari 2029 zouden zij samen één nieuwe gemeente moeten worden. Die nieuwe gemeente zou ongeveer 96.000 inwoners hebben.

 

Maar er is een ander voorstel. Dit voorstel heet 'De Liemers-Coalitie'. Het is opgesteld als initiatiefvoorstel. Dat is een voorstel dat raadsleden zelf indienen bij hun gemeenteraad. In de Liemers-Coalitie blijven de vier gemeenten gewoon bestaan. Maar zij werken op vijf gebieden veel intensiever samen. Lees hier het initiatiefvoorstel.

 

Dit document legt uit:

• Waarom er een voorstel ligt om te gaan fuseren
• Wat de Liemers-Coalitie precies inhoudt
• Wat de voordelen en nadelen zijn
• Wat dit betekent voor uw woonlasten
• Wat er nu gaat gebeuren

Korte samenvatting in vijf zinnen:

1. Vier Liemerse gemeenten willen fuseren op 1 januari 2029.
2. Het initiatiefvoorstel 'De Liemers-Coalitie' biedt een ander idee: de gemeenten blijven zelfstandig, maar werken op vijf gebieden intensief samen.
3. Dit kost minder geld dan een fusie en levert sneller resultaat op.
4. Uw woonlasten blijven dichter bij wat u nu betaalt; bij een fusie zouden vooral inwoners van Duiven veel meer gaan betalen.
5. De vier gemeenteraden gaan dit voorstel bespreken; uiterlijk juli 2027 valt het besluit.

De problemen waar de gemeenten tegenaan lopen

De vier gemeenten van de Liemers hebben een aantal echte problemen. Deze problemen zijn niet verzonnen. Ze staan in officiële documenten van de gemeenten zelf.

 

Probleem 1: Doesburg is misschien te klein

Doesburg heeft ongeveer 11.300 inwoners. In de eigen jaarstukken staat: 'Het wordt steeds moeilijker om als zelfstandige gemeente alle taken goed uit te voeren.' Een gemeente moet steeds meer doen: jeugdzorg, Wmo, omgevingswet, energietransitie. Voor een kleine gemeente is dat zwaar.

 

Probleem 2: Duiven en Westervoort hebben geldzorgen

Duiven heeft tekorten in de zorg voor jeugd. Westervoort heeft een lage solvabiliteit. Dat betekent: weinig eigen geld in vergelijking met de schulden. Beide gemeenten werken hard aan herstel. Maar de zorgen zijn er nog.

 

Probleem 3: Zevenaar heeft veel projecten en stijgende schulden

Zevenaar bouwt veel: bedrijventerrein 7Poort, Fashion Outlet, nieuwe scholen. De schuld stijgt daardoor sterk. Niet zorgwekkend, maar wel iets om in de gaten te houden.

 

Probleem 4: Er zijn te weinig ambtenaren

In heel Nederland is er een tekort aan goede ambtenaren. Vooral specialisten op het gebied van bijvoorbeeld de omgevingswet, energietransitie en jeugdzorg zijn moeilijk te vinden. Voor kleinere gemeenten is dit een groot probleem.

Waarom is fuseren niet automatisch de oplossing?

Veel mensen denken: als we samenvoegen, zijn we groter en sterker. Dus dan worden de problemen kleiner. Maar uit onderzoek blijkt dat dit vaak niet werkt.

 

Wat onderzoekers vinden:

De Rijksuniversiteit Groningen heeft onderzoek gedaan naar 39 fusies van Nederlandse

gemeenten. De conclusie: fusies leveren gemiddeld GEEN besparing op. Hoogleraar Maarten

Allers zei: 'We hebben ons best gedaan om iets te vinden, maar er is gewoon niets gevonden.'

Ook blijkt: na een fusie komt 2,2% minder mensen stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen.

 

Dat is blijvend. Mensen voelen zich verder van het gemeentehuis verwijderd.

 

Daarnaast zijn er drie concrete nadelen aan een fusie van de vier Liemerse gemeenten:

• De gemeenten krijgen elk een 'vaste voet' uit het gemeentefonds. Bij fusie verdwijnen er drie vaste voeten. Dat scheelt elk jaar 1,2 miljoen euro. Dit geld komt nooit meer terug.
• De woonlasten van vier gemeenten moeten gelijk worden gemaakt. Op dit moment zijn er grote verschillen: Doesburg-inwoners betalen € 1.208 per jaar, Duiven-inwoners maar € 875. Dat is € 333 verschil. Bij gelijktrekking gaan vooral Duiven-inwoners veel meer betalen.
• Er moeten heel veel verordeningen en beleidsplannen gelijk worden gemaakt. Voor een gemeente van 96.000 inwoners gaat het om 260 tot 370 verordeningen die naar 65-90 moeten. Dit is een enorme klus die twee jaar gaat duren. Tijdens die periode komt ander werk in de knel.

De Liemers-Coalitie is een ander voorstel. De gemeenten blijven zelfstandig, maar zij gaan op vijf gebieden veel meer samenwerken. Dat heet 'functionele samenwerking'. Per onderwerp wordt afgesproken hoe het samen gedaan wordt.

 

Vergelijk het met een gezin: vier broers en zussen blijven in hun eigen huis wonen. Maar zij doen samen de boodschappen, regelen samen het tuinonderhoud en delen één goede klusjesman die bij iedereen langskomt. Iedereen heeft zijn eigen huis met zijn eigen regels. Maar gezamenlijk werk wordt gezamenlijk gedaan.

 

De vijf samenwerkingsvormen

• 1. Eén belastingorganisatie voor de vier gemeenten 

Nu bezit elke gemeente een eigen afdeling die belastingen oplegt en int. OZB, afvalstoffenheffing,rioolheffing, hondenbelasting. Vier keer hetzelfde werk. In de Liemers-Coalitie komt er één gezamenlijke belastingorganisatie. Dit is in andere delen van het land bewezen: een gezamenlijke belastingorganisatie scheelt geld. Volgens onderzoek levert dit € 200.000 tot € 400.000 per jaar op. Belangrijk: elke gemeente bepaalt zelf hoe hoog de belastingen zijn. Alleen de uitvoering is gezamenlijk..

• 2. Zevenaar gaat bij Circulus

Circulus is een bedrijf dat het afval ophaalt en de openbare ruimte beheert. Het is een bedrijf van de gemeenten zelf — de gemeenten zijn samen de eigenaar. Doesburg, Duiven en Westervoort zijn al klant. Zevenaar nog niet. 

 

In het voorstel sluit Zevenaar zich ook aan bij Circulus. Daarmee hebben alle vier de Liemerse gemeenten dezelfde aanbieder voor afval en openbare ruimte. Dit levert circa € 100.000 tot € 300.000 per jaar op.

• 3. Doesburg sluit aan bij RSD De Liemers

De Regionale Sociale Dienst (RSD) De Liemers regelt de bijstand en helpt mensen aan werk. Op dit moment werken Duiven, Westervoort en Zevenaar hier samen. Doesburg doet dit nog zelfstandig. 

 

Het voorstel: Doesburg sluit zich aan bij RSD De Liemers. Daarna gaan alle vier de gemeenten samen jeugdzorg en Wmo inkopen. Dit levert €500.000 tot € 1.500.000 per jaar op. Het is namelijk goedkoper om grotere contracten te sluiten.

• 4. De Liemerse Tafel

De Liemerse Tafel is een soort vergaderclub. Twee keer per jaar komen de vier gemeenteraden bij

elkaar. Zij bespreken onderwerpen die voor de hele regio belangrijk zijn:

 

• Waar worden nieuwe huizen gebouwd?

• Hoe gaan we om met de overstap naar duurzame energie?

• Hoe lossen we het ambtenarentekort op?

 

• Wat doen we met bedrijventerreinen?

 

Belangrijk: de Tafel neemt geen besluiten. Elke gemeente houdt zijn eigen bevoegdheden. Maar de gemeenten weten van elkaar wat zij doen en kunnen plannen op elkaar afstemmen.

• 5. De Liemers-Ambtenarenpool

Dit is het meest vernieuwende deel van het voorstel. Er komt een gezamenlijke groep van 25 tot 40 specialistische ambtenaren. Bijvoorbeeld:

 

• 4 specialisten voor de Omgevingswet

• 3 specialisten energietransitie en klimaat

• 4 specialisten jeugd en Wmo

• 3 data-specialisten

• Specialisten erfgoed (vooral voor Doesburg als Hanzestad)

 

• Specialisten financiën

 

Deze ambtenaren werken niet voor één gemeente, maar voor alle vier. Een gemeente die een specialist nodig heeft, vraagt deze aan. De pool levert. De gemeente betaalt alleen voor de uren die zij gebruikt.

Het voordeel: elke gemeente krijgt toegang tot specialisten zonder dat er voor elke specialist een hele functie moet worden gemaakt. Het is ook fijn voor de ambtenaren zelf: zij hebben vakgenoten in dezelfde groep en meer mogelijkheden om door te groeien.

 

Voordeel 1: Uw woonlasten gaan minder omhoog

Bij een fusie moeten de woonlasten van vier gemeenten gelijk worden gemaakt. Dit pakt heel verschillend uit:

U ziet: bij een fusie betalen vooral Duiven-inwoners flink meer (zo'n € 150 tot € 200 per jaar). In de Liemers-Coalitie blijven uw lasten zoals uw eigen gemeenteraad besluit. Geen automatische verhoging dus.

 

Voordeel 2: Het kost minder geld

Een fusie is duur. De totale kosten zijn 13 tot 23 miljoen euro. Het Rijk betaalt een groot deel terug, maar netto blijft er 0 tot 6 miljoen euro over die uit de eigen reserves moet komen.

 

De Liemers-Coalitie kost 4,4 tot 8,4 miljoen euro. Helemaal te betalen uit eigen middelen — het Rijk betaalt namelijk niets terug bij samenwerking. Maar de totale uitgave is lager dan de bruto kosten van een fusie.

 

Belangrijk: de Liemers-Coalitie levert binnen 3 tot 5 jaar geld op. Bij een fusie duurt het 8 tot 10 jaar voordat er voordeel ontstaat.

 

Voordeel 3: Uw stem blijft sterk

Bij een fusie krijgt u te maken met één grote gemeente met 37 raadsleden voor 96.000 inwoners. Als je dit omrekent dan krijgt Doesburg ongeveer 4 zetels (11% van de zetels), Duiven ongeveer 10 zetels (27% van de zetels), Westervoort ongeveer 6 zetels (16% van de zetels) en Zevenaar ongeveer 17 zetels (46% van de zetels). Bij belangrijke onderwerpen kunnen voorstellen die voor de inwoners van bijvoorbeeld Doesburg goed zijn, weggestemd worden.

Nu werkt dit niet helemaal zo, omdat de politieke partijen besluiten nemen voor de nieuwe gemeente, maar het geeft wel aan dat de invloed uit de diverse gemeenten afneemt.

 

In de Liemers-Coalitie houdt elke gemeente zijn eigen raad en eigen wethouders. U kunt nog steeds op een Doesburgse, Duivense, Westervoorter of Zevenaarse partij stemmen. De afstand tussen u en uw raadslid blijft klein.

 

Voordeel 4: Uw eigen 'streek' blijft

Doesburg is een Hanzestad met monumenten en toeristen. Duiven is een dorpsgemeente met kerken en verenigingsleven. Westervoort is een verstedelijkte buitenwijk van Arnhem. Zevenaar is een centrumstad met de Duitse grens dichtbij.

 

Bij een fusie komen al deze verschillende karakters in één gemeente. Onvermijdelijk worden compromissen gesloten. In de Liemers-Coalitie behoudt elke gemeente zijn eigen identiteit én profiteert van samenwerking op gemeenschappelijke onderwerpen.

 

Voordeel 5: Het is omkeerbaar

Als iets niet werkt, kan het weer worden gestopt. Elke samenwerking heeft een uittredingsclausule. Wanneer een fusie eenmaal is gebeurd, kan het niet meer terug. De Liemers-Coalitie is dus flexibeler.

Eerlijkheid is belangrijk. Een goed voorstel heeft ook nadelen. Hieronder staan de belangrijkste

eerlijk op een rij.

 

Nadeel 1: Geen bijdrage van het Rijk

Bij een fusie betaalt het Rijk 13 tot 17 miljoen euro mee. Dit heet de 'tijdelijke maatstaf herindeling'. Bij samenwerking betaalt het Rijk niets. De vier gemeenten moeten zelf de hele investering opbrengen.

 

Dat is wel een belangrijk verschil. Maar het Rijksgeld bij een fusie wordt vooral gebruikt om de fusie zelf te betalen. Het is geen 'gratis geld' — het is een vergoeding voor de kosten van die fusie.

 

Nadeel 2: Het is ingewikkelder qua bestuur

Vijf samenwerkingsvormen betekent vijf verschillende constructies. Voor elke samenwerking moeten afspraken worden gemaakt. Vier gemeenteraden moeten in vier vergaderingen besluiten nemen. Dit kost tijd en overleg.

 

Een fusie is op dit punt 'eenvoudiger': één gemeente, één raad, één bestuur. Maar zoals u eerder las: die eenvoud heeft ook nadelen.

 

Nadeel 3: Mogelijk minder regionale slagkracht

Vier middelgrote gemeenten hebben wellicht minder gewicht in regionale onderhandelingen dan één grotere gemeente. Bijvoorbeeld bij gesprekken met de provincie of in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.

 

Maar: er is in de Liemers-Coalitie afgesproken dat er één Liemerse woordvoerder spreekt namens de vier gemeenten op die overleggen. Daardoor blijft het verschil beperkt.

 

Nadeel 4: Provincie kan alsnog fusie afdwingen

De provincie Gelderland kan in theorie aandringen op een fusie, ook als de gemeenten dat niet willen. Dit heet een 'arhi-procedure'. Het is gebeurd bij Groningen-Haren en bijna gebeurd bij Eindhoven-Nuenen.

 

De inschatting: de kans is klein als de Liemers-Coalitie aantoonbaar werkt. De provincie moet de gemeenten dan namelijk laten zien dat hun samenwerking onvoldoende is. Dat kan moeilijk als er aantoonbare resultaten worden gehaald.

Het voorstel ligt bij de raden

Een paar raadsleden hebben dit initiatiefvoorstel gemaakt. Het wordt nu in de vier gemeenteraden besproken. Volgens een vaste werkwijze:

• Eerst is er 'beeldvorming'. De raadsleden bekijken het voorstel en stellen vragen aan deskundigen.
• Daarna is er 'oordeelvorming'. De raadsleden geven hun mening en stellen eventueel wijzigingen voor.
• Tenslotte volgt het 'besluit'. De raden stemmen voor of tegen.

De belangrijke momenten

 

Het voorstel stopt de fusie niet

Belangrijk om te weten: dit voorstel zegt NIET dat de fusie afgeschoten moet worden. Het voorstel zegt: laten we eerst onderzoeken of samenwerking werkt. Als dat aantoonbaar werkt, is een fusie niet nodig. Als het niet werkt, kan de fusie alsnog plaatsvinden.

 

Dit geeft de raden in 2027 een eerlijke keuze: fusie of Liemers-Coalitie. Beide opties zijn dan goed uitgewerkt. De inwoners en raadsleden weten dan waar zij voor kiezen.

Dit besluit raakt iedereen die in de Liemers woont. Daarom is het belangrijk dat inwoners hun

mening laten horen.

 

U kunt op verschillende manieren meedoen

• Lees het volledige initiatiefvoorstel. Dit staat op de website van uw gemeente.
• Praat met uw raadsleden. Zij willen graag weten wat hun inwoners ervan vinden.
• Bezoek een raadsvergadering. U kunt inspreken op het moment dat het voorstel wordt behandeld. Inspreken duurt maximaal 5 minuten.
• Stuur een brief of e-mail naar de griffie van uw gemeente. De griffie zorgt dat uw bericht bij de raadsleden komt.
• Praat met uw buren, vrienden en familie. Het is uw regio. Het is uw stem.

Waar vindt u meer informatie?

De vier gemeenten publiceren alle stukken via hun officiële kanalen:

• De website van uw gemeente (zoek op 'herindeling' of 'Liemers-Coalitie')
• De bestuurlijke informatie pagina van uw gemeente
• Het Gemeenteblad (officiële publicaties)
• De lokale kranten en streekkranten

Tot slot

Of u nu voor fusie of voor samenwerking bent: het belangrijkste is dat u meedoet. Dit is een belangrijk besluit voor de toekomst van uw gemeente.

 

De raadsleden willen graag horen wat u ervan vindt. Uw inbreng helpt hen om een goed besluit te nemen.